ÇÖPTEKİ ON MİLYON TON: GIDA İSRAFI

Dünyada yaklaşık 673 milyon insan açlıkla mücadele etmektedir. Buna karşın, küresel ölçekte meydana gelen gıda kaybı ve israfının yalnızca dörtte bir oranında azaltılmasıyla bu nüfusa yetecek miktarda gıda kurtarılabilmektedir.

Gıda kaybı; insan tüketimi amacıyla üretilen gıdaların hasat, depolama, taşıma, işleme ve dağıtım aşamalarında meydana gelen kayıpları ifade eder. Gıda israfı ise tüketilebilir durumdaki gıdaların perakende satış, toplu tüketim ve hane halkı düzeyinde kullanılmadan atılmasıdır.

Gıda atığı; bu iki kavramı kapsayabilmekte ve gıda tedarik zincirinin herhangi bir aşamasında ortaya çıkan, artık insan tüketiminde kullanılmayan ve atık statüsüne geçmiş gıda maddelerini ifade etmektedir.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, ülkemizde oluşan atığın yaklaşık yarısı gıda atıklarından oluşmaktadır. Bu atıkların %70-80’i hanelerden kaynaklanmaktadır. 2024 yılı tahminlerine göre Türkiye’de 10,8 milyon ton hane halkı gıda atığı oluşmuştur. Bu miktar, kişi başına günlük 0,34 kilogram ve yıllık yaklaşık 124 kilogram gıda atığına karşılık gelmektedir.

GIDAYI NEDEN İSRAF EDİYORUZ ?

TÜİK araştırmalarına göre hanelerde gıda israfının başlıca nedenleri; bozulma (%72,3), raf ömrünün sona ermesi (%12,2), ihtiyaçtan fazla satın alma veya pişirme (%8), bayatlama (%5,1) ve uygun koşullarda muhafaza edememedir (%2,4).

En fazla israf edilen ürün grupları ise taze meyve ve sebzeler (%40,1), ekmek (%32) ile süt ve süt ürünleridir (%14,3).

Bu veriler, özellikle hızlı bozulan gıdaların daha fazla israf edildiğini göstermektedir. Gıda israfının azaltılmasında bilinçli alışveriş, doğru muhafaza yöntemleri ve planlı tüketim alışkanlıkları önemli rol oynamaktadır.

İSRAFI AZALTMAK İÇİN NELER YAPABİLİRİZ ?

Gıda israfını önlemek; doğal kaynakların korunması, ekonomik kayıpların azaltılması ve sürdürülebilir bir gelecek için büyük önem taşır. Günlük yaşamda uygulanabilecek basit alışkanlıklarla israfın önüne geçmek mümkündür.

1. Planlı Alışveriş Yapabiliriz
Alışverişe çıkmadan önce ihtiyaç listenizi hazırlayın ve yalnızca gerekli ürünleri satın alın. Planlı alışveriş, gereğinden fazla gıda alımını önleyerek israfın azaltılmasına katkı sağlar.

2. Porsiyon Kontrolüne Dikkat Edebiliriz
Tüketebileceğiniz miktarda yemek hazırlayın ve tabağınıza yiyebileceğiniz kadar yemek alın. Böylece hem artan yemek miktarı azalır hem de gıda kayıpları önlenir.

3. Gıdaları Doğru Şekilde Saklayabiliriz
Gıdaların uygun koşullarda muhafaza edilmesi raf ömürlerinin uzamasına yardımcı olur. Tüketilemeyecek durumda olmayan ekmekleri dondurmak, fazla meyve ve sebzeleri farklı tariflerde değerlendirmek israfı azaltmanın etkili yollarındandır.

4. Tarih Etiketlerini Doğru Okuyabiliriz
Ürünlerin üzerindeki tarih bilgilerini doğru yorumlamak önemlidir. Son Tüketim Tarihi (STT) geçmiş ürünler tüketilmemelidir. Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) geçmiş ürünler ise görünüm, koku ve tat açısından herhangi bir olumsuzluk göstermiyorsa değerlendirilebilir.

5. “İlk Giren İlk Çıkar” Kuralını Uygulayabiliriz
Buzdolabı ve mutfak dolaplarınızı, tüketim tarihi daha yakın olan ürünler önde olacak şekilde düzenleyin. Böylece ürünlerin son kullanma tarihleri geçmeden tüketilmesi kolaylaşır.

6. Şekli Kusurlu Ürünleri Değerlendirebiliriz
Şekil bozukluğu bulunan meyve ve sebzeler, bozulma belirtisi göstermedikleri sürece güvenle tüketilebilir. Görünüş farklılıkları, ürünün besin değerini veya güvenilirliğini her zaman etkilemez.

7. Fazla Gıdaları Paylaşabiliriz
Tüketemeyeceğiniz durumda olan ancak güvenilir şekilde muhafaza edilmiş gıdaları yakınlarınızla veya ihtiyaç sahipleriyle paylaşarak israfın önüne geçebilirsiniz.

8. Kompost Yapabiliriz
Sebze ve meyve kabukları gibi bitkisel gıda artıkları kompost yapılarak doğal gübreye dönüştürülebilir. Bu yöntem hem atık miktarını azaltır hem de çevreye katkı sağlar.

9. Gıdanın Değerini Koruyabiliriz
Çöpe atılan her gıda; su, enerji, emek ve ekonomik kaynakların da kaybedilmesi anlamına gelir. Gıdaya özen göstermek ve bilinçli tüketim alışkanlıkları geliştirmek, sürdürülebilir bir gelecek için önemli bir sorumluluktur.

Unutmayın; gıda israfını önlemek küçük adımlarla başlar. Bilinçli tüketim alışkanlıkları hem aile bütçesine hem de çevrenin korunmasına katkı sağlar.

GIDA KAYBI VE İSRAFININ ÖNLENMESİNDE TOPLUMSAL SORUMLULUK

Dünya nüfusunun 2050 yılında yaklaşık 10 milyara ulaşması beklenmektedir. Artan nüfusun gıda ihtiyacını karşılayabilmek için üretimin artırılması gerekmektedir. Ancak bugün üretilen her üç gıdadan biri kaybedilmekte veya israf edilmektedir.

Ülkemizde gıda kaybı ve israfının azaltılması amacıyla, Tarım ve Orman Bakanlığı öncülüğünde 2020 yılından bu yana "Gıdanı Koru, Sofrana Sahip Çık" Kampanyası yürütülmektedir.

Kampanya kapsamında toplumda gıda israfına yönelik farkındalığın artırılması, doğru tüketim alışkanlıklarının yaygınlaştırılması ve gıda tedarik zincirindeki tüm paydaşlar arasında iyi uygulamaların teşvik edilmesi hedeflenmektedir. Gıda israfını önlemek yalnızca kurumların değil, hepimizin sorumluluğudur. Evlerimizde alacağımız küçük önlemlerle hem doğal kaynaklarımızı koruyabilir hem de ülkemizin gıda güvencesine katkı sağlayabiliriz.

Unutmayalım; korunan her gıda, korunan su, enerji, emek ve gelecek demektir.